موکاپات وسیله ای ساده و جمع و جور برای دم آوری قهوه است که قهوه اسپرسو را بدون نیاز به برق ، می توان روی شعله گاز با آن تهیه کرد و با وجود اینکه ظاهر کلاسیکی دارد و نسبت به روش های جدید دم آوری قهوه کمی قدیمی تر است، باز هم محبوبیت خود را دارد و بسیاری از طرفداران قهوه، نوشیدنی روزانه خود را در این ظرف تهیه می کنند.
بسیاری از افراد وقتی این ظرف که شبیه کتری است را در فروشگاه ها می بینند از خود می پرسند موکاپات چیست و چطور کار می کند؟ در واقع با موکاپات می توان بدون داشتن تجهیزات پیچیده یا مهارت باریستا بودن قهوه را به سبک اسپرسو در خانه و یا هرجایی که یک شعله آتش وجود دارد تهیه کرد و عطر و طعمی نزدیک به اسپرسو را از آن گرفت.
با این حال طرز تهیه قهوه با موکاپات به آن سادگی هم که فکر می کنید نیست و نکاتی دارد که اگر درست شناخته نشود می تواند نتیجه ای تلخ و سوخته یا آبکی به شما تحویل بدهد.
در این مقاله موکاپات را نه از لحاظ دستور تهیه بلکه به عنوان یک ابزار دم آوری بررسی می کنیم و اجزا و مکانیسم آن را زیر ذره بین می بریم تا ببینیم قهوه چطور در این ابزار فلزی دم می آید و ساز و کار آن چیست و آیا اصلا قهوه ای که از موکاپات بیرون می آید با ذائقه شما همخوانی دارد یا خیر.
تاریخچه موکاپات
برای این که بهتر این ابزار دم آوری را بشناسیم بهتر است سری به گذشته آن بزنیم و ببینیم اولین بار چه کسی آن را اختراع کرده است. به گفته دانشنامه ویکی پدیا مخترع موکاپات لوئیجی دوپونتی ایتالیایی بوده است که برای اولین بار در سال 1933 میلادی این ابزار را اختراع و سپس توسط شرکت صنایع بیالتی به ثبت رسید، این ابزار ساده به سرعت در بین مردم ایتالیا محبوب شد و امروزه یکی از نماد های قهوه به شمار می آید.
موکاپات امروزه در سایزهای 1 تا 18 نفره تولید می شود و از جنس هایی مثل استیل ضدزنگ یا آلومینیوم ساخته می شود درحالی که موکاپات های اولیه بیشتر از جنس آلومینیومی بودند.
جالب است بدانید واژه موکا برگرفته از نام بندر مُخا در یمن است که در زمان های قدیم اصلی ترین بازار قهوه در جهان در این شهر وجود داشت.
اجزای موکاپات
اجزای موکاپات تشکیل شده از مخزن پایینی،قیف یا سبد قهوه، فیلتر فلزی،واشر، سوپاپ اطمینان و مخزن است که هر بخش نقش معینی در فرآیند دم آوری قهوه دارد و همچنین در ایمنی این ابزار اثر گذار است.
مخزن پایینی موکاپات محل ریختن آب است و بخشی است که به طور مستقیم روی حرارت قرار می گیرد. وقتی آب در این مخزن حرارت می بیند بخشی از آن تبخیر می شود و فشار لازم برای بالا رفتن آب ایجاد خواهد شد، کنار این مخزن یک سوپاپ قرار دارد تا از ایجاد فشار زیاد جلوگیری کند و موکاپات مثل یک بمب ساعتی منفجر نشود.
قیف یا سبد قهوه بخشی است که روی مخزن قرار گرفته و محل ریختن پودر قهوه است. آبی که در مخزن به جوش آمد از پایین وارد این سبد می شود و از میان ذرات قهوه عبور می کند. اگر این سبد به درستی پر نشده باشد یا ذرات قهوه در آن متراکم شده باشند در نتیجه نهایی قهوه بسیار تاثیر گذار است.
فیلتر فلزی در بخش بالایی موکاپات قرار دارد که اجازه عبور قهوه را می دهد و از ورود ذرات درشت قهوه مثل یک صافی جلوگیری می کند.
واشر لاستیکی این ابزار در بین بخش بالایی و پایینی آن است که وظیفه آب بندی دستگاه و هدایت درست فشار بخار را بر عهده دارد.
مخزن بالایی موکاپات بخشی است که قهوه عصاره گیری شده در آن جمع می شود و نوشیدنی آماده از این بخش به درون شات و فنجان ریخته می شود.
نحوه عملکرد موکاپات
مبنای کار موکاپات بر پایه انبساط هوا، گرما و تشکیل بخار آب است. وقتی که مخزن پایینی با آب پر می شود و روی حرارت قرار می گیرد دمای آب به صورت تدریجی افزایش پیدا می کند و با بالا رفتن دما، هوای مخزن و بخشی از آب منبسط می شود که این فرآیند باعث افزایش فشار در مخزن خواهد شد.
فشار ایجاد شده آب جوش را از طریق قیف به سمت سبد قهوه میبرد و آب در مسیر از سطح قهوه عبور می کند و ترکیبات عطری و طعمی قهوه را استخراج می کند. بعد از آن آب از لوله مرکزی به مخزن بالایی می رسد و با ایجاد صدایی لذت بخش ، قهوه به ظرف بالایی موکاپات ریخته می شود.
نکته مهم این است که فشار بخار در موکاپات بسیار از فشار دستگاه برقی اسپرسو کمتر است و نحوه عصاره گیری آن از اسپرسو متفاوت است.
مزایای موکاپات
موکاپات شاید در اولین نگاه دستگاهی ساده بنظر بیاید که فقط برای رفع نیاز خانگی طراحی شده اما برای بسیاری از افراد گزینه ای خاص و جذاب است.
مزایای موکاپات به شرح زیر است:
- سادگی استفاده:ساختار آن پیچیده نیست و پس از چند بار استفاده، کار با آن بسیار راحت میشود.
- عدم نیاز به برق: برای خانه، سفر، کمپ یا محل کار، وسیلهای کاربردی است.
- قهوهای غلیظ و پرعطر: خروجی موکاپات برای کسانی که قهوه قویتر از قهوه دمی معمولی میخواهند، رضایتبخش است.
- هزینه نگهداری پایین: در مقایسه با بسیاری از ابزارهای دمآوری، قطعات محدودتر و نگهداری سادهتری دارد.
- دوام مناسب: اگر اصولی نگهداری شود، می تواند سالها قابل استفاده بماند.
معایب موکاپات
طبیعتا در کنار هر حسن و مزیت، معایبی نیز در این ابزار دم آوری به چشم می خورد. یکی از کلیشه هایی که در ذهن بسیاری از افراد جا افتاده این است که موکاپات اسپرسو تولید می کند، اما واقعا این چنین نیست، قهوه ای که موکاپات به ما تحویل می دهد نمی تواند جایگزین اسپرسو باشد زیرا که از لحاظ کرما و پروفایل طعمی با اسپرسو تفاوت دارد و این به دلیل فشار بالاتر دستگاه اسپرسوساز است.
قلق گیری موکاپات هم کمی می تواند چالش برانگیز باشد و تغییرات کوچک در شعله و زمان روی گاز گذاشتن آن می تواند نتیجه کار را در هربار تغییر دهد.
اگر حرارت زیاد باشد قهوه ی موکاپاتی مستعد تلخ شدن و سوختن است و همچنین این قهوه برای کسانی که انتظار شفافیت از قهوه دارند مناسب نیز زیرا تمرکز آن بیشتر بر غلظت و شدت طعمی است.
موکاپات برای چه کسانی مناسب است؟
این ابزار برای دانشجوها، کاربران خانگی و کسانی که در سفر قهوه درست می کنند بسیار مناسب است زیرا ابزاری مطلوب برای به کارگرفتن در فضاهای کوچک است و نیازی به تجهیزات گران قیمت ندارد.
همچنین برای کسانی که قهوه را با شیر دوست دارند، ترکیب این قهوه با شیر یا پودر کافی میت می تواند جذاب باشد.
به زبان ساده موکاپات مناسب کسانی است که تعادل میان کیفیت، سادگی و هزینه را می خواهند.
نکات نگهداری موکاپات
نگهداری اصولی از موکاپات علاوه بر اینکه عمر دستگاه را بیشتر می کند، کیفیت قهوه را نیز ثابت تر نگه می دارد. اولین اصل نگهداری از موکاپات، شستشوی منظم بعد از هر بار دم آوری است، برای این کار باید بعد از سرد شدن دستگاه، تمام قطعات آن را باز کنید، تفاله قهوه را خارج کنید و قطعات را با آب گرم بشویید. در بسیاری از مدل ها بهتر است از سیم ظرفشویی یا شوینده های خشن استفاده نکنید چون به سطح فلزی آن آسیب می رسانند.
اگر واشر دستگاه تغییر شکل داده آن را تعویض کنید و سوپاپ اطمینان را به صورت دوره ای بررسی کنید تا تمیز و آزاد باشد، آب را در هنگام دم آوری به هیچ عنوان بالا تر از سطح سوپاپ نریزید تا ایمنی دستگاه حفظ شود و حادثه ای ایجاد نشود.
بعد از شستشو قطعات را کامل خشک کنید و موکاپات را در معرض رطوبت قرار ندهید، همچنین برای نگهداری طولانی مدت بخش ها را به طور بسته رها نکنید تا درون موکاپات رطوبت حبس نشود.
موکاپات ابزاری ساده ولی کاربردی
شناخت این که موکاپات چیست و چطور کار می کند به ما کمک می کند که بفهمیم چرا این وسیله گاهی عالی عمل می کند و گاهی نتیجه ای که دلخواه ماست را به ما نمی دهد و به کمک این شناخت می توانیم اشتباهات رایج دم آوری قهوه را اصلاح کنیم.
این ابزار اگر چه محدودیت هایی دارد اما با شناخت درست از آن هنوز هم یکی از محبوب ترین ابزار های خانگی برای دم آوری قهوه است.
در کافارو می توانید علاوه بر داشتن تجربه ای دلنشین از خرید دان قهوه، درباره انواع ابزار و آموزش کار با تجهیزات قهوه بیشتر بدانید و دانش خود در زمینه قهوه را افزایش دهید.
